❌

Normal görünüm

Yeni makaleler mevcut. Sayfayı yenilemek için tıklayın.
Dünden önceki günAna akış

Bizim İnce Memed Asıçallı (3)

Ahmet Akbay yazdı…

Denizli Dede Köy ve Civarında Abdi Ağa: Bir Yerel Güç ve Derebeyliği

ABDİ AĞA’NIN KİMLİĞİ VE BÖLGEDEKİ TARİHÎ KONUMU

Denizli tarihinde Abdi Bey veya Abdi Ağa adıyla anılan iki farklı kişiden söz edilmektedir. Bunlardan biri 12 yüz-yıl sonrası 13. yüzyılda yaşamış Selçuklu dönemiyle ilişkilendirilen bir bey, diğeri ise 18. yüzyılın ortalarından 19. yüzyılın ilk çeyreğine kadar bölgede etkili olduğu anlatılan Abdi Ağa’dır. Burada ele aldığımız kişi, Dede Köy ve çevresinde halk anlatımlarında yer alan Abdi Ağa’dır.

Bu araştırmanın amacı, Abdi Ağa’nın tarihî kişiliğini yalnızca bir toprak sahibi olarak değil, aynı zamanda Osmanlı Devleti’nin taşradaki idari ve ekonomik düzeni içerisinde güç kazanmış bir yerel nüfuz sahibi olarak değerlendirmektir.

Toprak kazanma süreci ve çiftlik oluşturma çabası

Bölgedeki sözlü tarih anlatımlarına göre Abdi Ağa’nın, bugünkü Denizli’nin Kocadere, Çömleksaz, Şahinler ve Kaklık yerleşimleri arasındaki bölgede toprak elde etme faaliyetleri yürüttüğü ifade edilmektedir.

Anlatımlarda, Abdi Ağa’nın sekiz ,on çift camız (manda) kullanarak çayır ve sulak arazileri sürmeye başladığı, zaman içerisinde bu faaliyetleri genişleterek önemli miktarda toprağı kendi tasarrufuna geçirdiği aktarılmaktadır.

Özellikle Denizli çevresindeki sulak ve bataklık arazilerden başlayarak çiftlik edinip oraları satarak veya sıcak , sıtma gibi hastalık olayları sonrası Dede Köy ve çevresindeki verimli ova topraklarına yöneldiği, burada çiftlik arazilerini büyütmeye çalıştığı anlatılmaktadır.

Çömleksaz’dan Eşefli’ye uzanan hat üzerindeki çayırların sökülmesi, tarıma açılması ve bu araziler üzerinde mülkiyet veya tasarruf hakkı elde edilmesi, Abdi Ağa’nın bölgedeki ekonomik gücünü artırma çabalarının bir parçası olarak değerlendirilmektedir.

ABDİ AĞALARIN ÖŞÜR MEMURLUĞU VE DEVLET GÜCÜNÜ KULLANMASI

Halk arasında Abdi Ağa’nın öşür memuru olarak görev yaptığı bilinmektedir. Osmanlı Devleti’nde öşür, tarımsal üretim üzerinden alınan vergilerden biriydi. Öşür memurları ise bu verginin tahsil edilmesi ve ilgili mali işlerin yürütülmesinde görev alan kişilerdi.
Osmanlı taşra düzeninde vergi toplama hakkı, bazı dönemlerde devlet tarafından belirli kişilere veya görevlilere bırakılabiliyordu. Ancak öşür memurluğu ile devlete ait toprakların mülkiyetini elde etmek birbirinden farklı durumlardır.

18.yüzyıldan itibaren Osmanlı Devleti’nin merkezî otoritesinin bazı bölgelerde zayıflamasıyla birlikte taşrada yerel güç sahiplerinin etkisi artmıştır. Başlangıçta devlet görevlisi, vergi tahsildarı veya yerel yönetici konumunda bulunan bazı kişiler, zamanla ekonomik güçlerini ve nüfuzlarını genişleterek çevrelerindeki insanlar üzerinde etkili hâle gelmişlerdir.

Abdi Ağa’nın da öşür memurluğundan elde ettiği yetki ve nüfuzu kendi ekonomik çıkarları doğrultusunda kullandığı, zaman içerisinde geniş topraklara sahip olmaya çalıştığı yönünde bölgedeki sözlü tarih anlatımları bulunmaktadır.

EMİN AĞA VE ABDİ AĞA’NIN HALK ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

Bölge halkının aktardığı anlatımlarda Emin Ağa ile Abdi Ağa’nın birlikte hareket ettikleri ve halk üzerinde baskı oluşturdukları ifade edilmektedir.

Bu anlatımlarda Abdi Ağa, yalnızca toprak sahibi bir kişi olarak değil, devlet görevinin sağladığı gücü yerel nüfuzuyla birleştiren, kendi kurallarını uygulamaya çalışan bir derebeyi tipi olarak tasvir edilmektedir.

Toprak kazanma, çiftlik arazilerini genişletme ve tarımsal üretim alanlarını kendi kontrolüne alma çabalarının, bölge halkıyla ilişkilerinde önemli bir yer tuttuğu anlaşılmaktadır.

Halkın hafızasında Abdi Ağa’nın baskıcı, zorlayıcı ve kendi otoritesini kabul ettirmeye çalışan bir kişi olarak yer alması, söz konusu dönemin taşra toplumunda yaşanan güç ilişkilerini anlamak açısından önemlidir.

SÖZLÜ TARİH ANLATIMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ

Abdi Ağa hakkında aktarılan bu bilgiler, öncelikle Dede Köy ve çevresinde kuşaktan kuşağa aktarılan sözlü tarih anlatımlarına dayanmaktadır. Bu nedenle anlatılan olayların tarihî belgelerle desteklenmesi, Abdi Ağa’nın görevlerinin, topraklarının ve diğer yerel güç sahipleriyle ilişkilerinin arşiv kayıtları üzerinden araştırılması gerekmektedir.

Bununla birlikte sözlü tarih, yalnızca geçmişte yaşanan olayları değil, o olayların halkın hafızasında nasıl yer ettiğini de ortaya koymaktadır.

Abdi Ağa’nın sekiz, on çift camızla başladığı anlatılan toprak kazanma süreci, öşür memurluğu ve babası Emin Ağa ile birlikte halk üzerinde kurduğu ileri sürülen baskı, 18. yüzyıl ve 19. yüzyıl başlarında Denizli çevresinde yerel güç ilişkilerinin araştırılması bakımından önemli bir başlangıç noktasıdır.

Bu çerçevede Abdi Ağa, bölge halkının hafızasında devlet görevinin sağladığı imkânları ekonomik güce dönüştüren, topraklarını genişletmeye çalışan ve zamanla derebeyi niteliğinde bir yerel güç sahibi olarak hatırlanan tarihî bir şahsiyet şeklinde değerlendirilebilir.

Su da mı içmeyelim?

Ahmet Akbay yazdı…

Bilimsel olarak su, iki hidrojen ve bir oksijen atomundan oluşan (H₂O formüllü), renksiz, kokusuz ve tatsız bir kimyasal bileşiktir. Ancak suyu yalnızca kimyasal bir bileşik olarak tanımlamak yeterli değildir. Su; insanlar, hayvanlar ve bitkiler başta olmak üzere yeryüzündeki tüm canlıların yaşamını sürdürebilmesi için vazgeçilmez bir yaşam kaynağıdır.

İnsan vücudunun yaklaşık yüzde 50–60’ı sudan oluşur. Hücrelerin çalışması, besinlerin sindirilmesi, vücut sıcaklığının dengelenmesi, kan dolaşımı ve organların sağlıklı şekilde görev yapabilmesi suya bağlıdır. Bilimsel araştırmalar, insanın susuzluğa yalnızca birkaç gün dayanabildiğini; uzun süreli susuzluğun böbrekler, beyin, kalp ve diğer organlarda ciddi hasarlara yol açabileceğini ortaya koymaktadır.

Yağmur gökten yağar ve yeryüzünü ayırt etmeksizin sular. Tarladaki ekini, ormandaki ağacı, kırdaki çiçeği, karıncayı, kuşu, deveyi ve insanı aynı rahmetten faydalandırır. Eski büyüklerimizin yağmura “rahmet” demesi boşuna değildir. Çünkü yağmur, hiçbir canlı arasında ayrım yapmadan yaşamı devam ettiren en büyük nimettir.

Su, keyif veren bir içecek değildir; rakı değildir, şarap değildir, alkol değildir. İçildiğinde insanı sarhoş etmez. Fakat bir damla su olmadan yaşam da olmaz. İnsan yaratılışının en temel ihtiyaçlarından biri sudur. Bu nedenle su, ticari kazanç hırsıyla değerlendirilmesi gereken sıradan bir ürün değil, korunması gereken ortak bir yaşam kaynağıdır.

Dün belediyenin bir büfesinden 0,5 litrelik bir şişe suya 30 TL ödedim. Aynı gün akşam saatlerinde bir tatlıcıda 1 litrelik su için 60 TL istenmesi vicdanları rahatsız eden bir durumdur. Su gibi hayati öneme sahip bir ürünün fahiş fiyatlarla satılması hem ahlaki hem de vicdani açıdan sorgulanması gereken bir konudur.

Ne diyelim… Eğer ticari işletmelerde bir bardak suyu bile 5 TL’ye içmek zorunda kalıyorsak, garibanın hâline gerçekten üzülmemek elde değildir. Oysa su konusunda fakir bir ülke değiliz. Dağlarımızdan şırıl şırıl sular akıyor. Peki, milli varlığımız olan su kaynakları nasıl oldu da küresel sermayenin elinde bu kadar ulaşılmaz hâle geldi?

Tarım ve Orman Bakanlığı, halkın bir şişe suya ulaşmasını zorlaştıran fiyatları denetleyemez mi? Fahiş fiyat uygulamalarının önüne geçilemez mi?

Şehirlerde belediyelere de önemli görevler düşmektedir. Eskiden sokak başlarında bulunan çeşmeler bugün neden yok? İnsanların en temel ihtiyacı olan bir bardak suya ulaşmasını kolaylaştırmak belediyelerin de sosyal sorumluluğu olmalıdır.

Bugün dilimizden düşürmediğimiz “yardımsever bir milletiz” sözünü gelecek nesillere nasıl anlatacağız? Türk kültürü binlerce yıldır su hayrına büyük önem vermiş; kuyular açmış, köylerde ve şehirlerde çeşmeler inşa etmiş, hatta kuşların ve diğer canlıların bile su içebilmesi için hayratlar yapmıştır. Çeşmelerin üzerine de “İçene afiyet olsun.” yazıları yazılarak suyun paylaşılması teşvik edilmiştir.

Türk kültüründe ve özellikle köylerimizde suya ayrı bir değer verilirdi. Köy meydanlarındaki çeşmeler, ova yollarındaki su küpleri bunun en güzel örneklerindendir. Hayırsever insanlar bu küpleri gönüllü olarak doldurur, yoldan geçen herkes hiçbir karşılık beklemeden su içebilirdi. Su ikram etmek en büyük hayırlardan biri kabul edilirdi.

Ne yazık ki günümüzde insanlığın manevi değerleri zayıflarken, dün hayır olarak görülen birçok hizmet bugün ticari kazancın bir parçası hâline gelmiştir. Su da bunlardan biri olmamalıdır. Elbette suyun üretimi, şişelenmesi ve dağıtımının bir maliyeti vardır. Ancak bu durum, fahiş fiyat uygulamalarını haklı göstermez.

Pet şişe ambalajlı sulardaki fiyat artışları; nakliye, enerji ve diğer maliyetler gerekçe gösterilerek sürekli yükseltilmektedir. Ticaret Bakanlığı, su satışı yapan tüm işletmeleri düzenli olarak denetlemeli, gerekirse sabit fiyat makul fiyat uygulamaları geliştirmelidir. Özellikle ilköğretim çağındaki çocukların 0,5 litrelik bir şişe suya ülkenin her yerinde uygun fiyatla ulaşabilmesi sağlanmalı, zamlar ve fırsatçılık karşısında halk korunmalıdır.

Su, yaşam hakkının temel unsurlarından biridir. Bu nedenle marketlerde, lokantalarda, otellerde ve benzeri işletmelerde satılan içme sularına yönelik makul ve adil fiyat politikaları oluşturulmalı, fırsatçılığın önüne geçilmelidir. Su üzerinden aşırı kâr elde etmek yerine, herkesin temiz ve güvenli içme suyuna ulaşabilmesi esas alınmalıdır.

Çünkü su sadece bir ürün değildir.

Su, insana hayat veren, can veren en temel yaşam kaynağıdır.

Bu su fiyatları karşısında su’damı icmeyelim susuz mu ölelim?

Vesselam.

❌
❌